Podstawowe definicje z informatyki

Komputer to elektroniczna maszyna cyfrowa stosowana do przetwarzania, gromadzenia i wyszukiwania informacji za pomocą odpowiedniego oprogramowania.

Urządzenia wejścia - służą do wprowadzania danych. Możemy je porównać do oczu lub uszu, które podają człowiekowi dane do przetworzenia. Na tej samej zasadzie działają urządzenia wejścia takie jak np.: klawiatura, mysz, skaner, mikrofon, kamera internetowa.

Urządzenia wyjścia - urządzenia służące do wyprowadzenia i pokazania wyników pracy komputera (mikroprocesora). Możemy je porównać do napisania wyniku dodawania na kartce przez człowieka lub wypowiedzenie go. Na tej samej zasadzie działają urządzenia wyjścia takie jak np.: monitor, karta graficzna, drukarka, głośniki itp.

Urządzenia wejścia-wyjścia - pozwalają zarówno na wprowadzanie danych do komputera jak i ich wyprowadzanie. Do urządzeń tego typu możemy zaliczyć np.: kartę sieciową, kartę dźwiękową (umożliwiającą nagrywanie dźwięku z urządzeń zewnętrznych), modem itp.

Plik - zbiór logicznie powiązanych informacji, przechowywanych w pamięci dyskowej i zawierający dowolną liczbę bajtów. Pełna nazwa pliku składa się z nazwy i rozszerzenia oraz rozdzielającej te części kropki.
Rozszerzenia nazw plików mają ustalone brzmienie i są dodawane automatycznie przez program.
Przykład: sprawdzian.doc, instal.exe, command.com.

Katalog (folder) - przypomina szufladę w szafce na dokumenty lub półkę na książki w regale. Struktura katalogów na dysku przypomina zbiór regałów w bibliotece. W katalogu mogą być umieszczone inne katalogi zwane podkatalogami. Katalogi na dysku tworzą strukturę przypominającą drzewo.

Ścieżka dostępu do pliku - jest to droga jaką należy przebyć, aby dotrzeć do wybranych plików lub katalogów. Nazwa dysku oddzielana jest dwukropkiem a nazwy katalogów oddzielane są znakiem ″\″ (backslash), który użyty na początku ścieżki oznacza katalog główny, zwany również korzeniem.
Przykład:
A:\Edytory\WordPad\Regulamin.doc
C:\Susz\Szkola\Gimnazjum\Informatyka

Multimedia - to ogólne określenie środków komunikacji wykorzystujących wiele form przekazu. Jeśli mówimy o multimediach to zazwyczaj ma na myśli mamy połączenie kilku z następujących elementów: tekst, obraz (statyczny - grafika/zdjęcie, ruchomy - film/animacja), dźwięk (muzyka, mowa). Dodatkowo, jeśli multimedia pojawiają się w kontekście komputerów, dochodzi wykorzystanie hiperłączy.

System operacyjny - specjalny program nadzorujący pracę wszystkich urządzeń wchodzących w skład zestawu komputerowego oraz tworzący środowisko, w którym pracują inne programy, np.: edytor tekstu czy gra komputerowa. Przykładami systemów operacyjnych są: WIN 95 i WIN 98, WIN NT, UNIX.
System operacyjny (OS Operating System), to środowisko programów tworzących podstawową platformę programową dla działania innych zainstalowanych w systemie aplikacji. Pełni on nadzór nad pracą wszystkich uruchomionych programów, oraz wszystkich urządzeń komputera. Mimo że swoją pracę wykonuje głównie w tle, i sam nie wystarcza jeszcze do tego, by komputer był w pełni funkcjonalnym narzędziem, to bez jego pomocy właściwie nic nie będzie działać.

Pamięć operacyjna (ang. operating memory)- to główna pamięć komputera służąca do chwilowego (tylko gdy komputer jest włączony) przechowywania danych i programów.

Pulpit systemu windows - jest to obszar zajmujący całą przestrzeń ekranu. Na pulpicie znajdują się ikony i pasek zadań. Na pasku zadań umieszczony jest przycisk START, który umożliwia dostęp do wszystkich programów, dokumentów i poleceń.

Menu podręczne (kontekstowe) - dostępne jest po kliknięciu prawym przyciskiem myszy. Zawiera szereg opcji i poleceń, które przyspieszają pracę w Windows.

Archiwizacja plików - polega na wykonaniu kopii istniejących plików. Archiwizacji dokonujemy wtedy, gdy chcemy chronić ważne dane lub w celu zgromadzenia wielu plików w jednym zbiorze, tzw. archiwum. Stworzone archiwum może zawierać jeden lub wiele plików i może być dodatkowo skompresowane (zmniejszone objętościowo). Jest wiele programów służących do archiwizowania i kompresji plików, np: WinZip, WinRAR, Arj, itd. Tworzenie archiwum, lub kopii bezpieczeństwa to inaczej backup.

ScanDisk - umożliwia sprawdzenie, czy są na dysku twardym logiczne i fizyczne błędy. Program ScanDisk może następnie naprawić uszkodzone obszary.

Defragmentator dysków - oprogramowanie używane do ponownego rozmieszczenia plików i niewykorzystanego miejsca na dysku, dzięki czemu programy będą działały szybciej.

Kod ASCII (American Standard Code for Information Interchange) - służy do reprezentowania znaków w komputerze. Do zapisania kodu znaku potrzebny jest jeden bajt, a zatem mamy do dyspozycji 256 możliwych kodów (od 0 do 255).

Pismo szeryfowe - posiada poszerzone zakończenie kreski w literze. Czcionką szeryfową jest np.: Times New Roman

Pismo bezszeryfowe - nie posiada poszerzonego zakończenie kreski w literze. Czcionką bezszeryfową jest np.: Tahoma

Czcionki proporcjonalne - (np.: Times) mają różną szerokość liter.

Czcionki nieproporcjonalne - (np.: Courier) każdy znak zajmuje tyle samo miejsca.

Przypisy - są to objaśnienia umieszczane u dołu strony (przypisy dolne) lub na końcu dokumentu (przypisy końcowe), odnoszące się do treści zawartych w dokumencie. W przypisach zawarte są zazwyczaj komentarze, dygresje, czasem źródła informacji (np. cudze prace). Przypisy powiązane są z tekstem tzw. odsyłaczami i oddzielane są od reszty dokumentu linią standardową. Najczęściej stosowanymi odsyłaczami są gwiazdki, cyfry lub litery we frakcji górnej, np: xxx*.

Odwołanie względne - adresowanie względne jest domyślnym sposobem adresowania. Odwołanie takie oznacza adresowanie względem jakiejś komórki odniesienia.
Jeżeli komórka docelowa zmieni swoje położenie względem komórki źródłowej o dwie kolumny w prawo i dwa wiersze w dół, to odwołania w komórce skopiowanej zmienią się również o dwie kolumny w prawo i dwa wiersze w dół.

Odwołania bezwzględne - w tej metodzie nie stosuje się adresowania względem komórki odniesienia. Oznacza to, że pobierana wartość będzie zawsze pochodzić z tej samej komórki wskazanej przez adres, bez względu na aktualne położenie komórki docelowej czyli adres wiersza i kolumny nie ulegnie zmianie.
Aby odróżnić adresowanie bezwzględne od względnego, adres wiersza i kolumny poprzedza się znakiem $ (dolar) np.: $D$7.

Odwołanie mieszane - stanowi połączenie poprzednich odwołań. Może to być względny adres kolumny i bezwzględny adres wiersza lub odwrotnie.
Jeżeli do komórki o adresie F5 wprowadzimy zapis =$I3, to do komórki F5 wpisana zostanie zawartość komórki I3. Jeżeli następnie przekopiujemy to odwołanie do komórki G9, to zostanie wpisana do niej zawartość komórki I7. Oznacza to, że adres kolumny nie ulegnie zmianie podczas kopiowania. Zmianie ulegnie natomiast adres wiersza, ponieważ nie został poprzedzony znakiem $.

Sieć komputerowa - jest systemem komunikacyjnym służącym do przesyłania danych, łączącym dwa lub więcej komputery i urządzenia peryferyjne. Komputery w sieci połączone są specjalnymi adapterami instalowanymi w komputerach, które nazywane są kartami sieciowymi. Komputery podłączone do sieci nazywamy zwykle węzłami sieci, a jeszcze dokładniej stacjami roboczymi (workstation). Jedna z takich stacji wyróżnia się tym, że powinna obsługiwać wszystkich użytkowników pracujących w sieci oraz udostępniać administratorom sieci środki umożliwiające zarządzanie siecią. Ten wyróżniony komputer nazwano serwerem.
Rodzaje sieci komputerowych:
::. lokalna (LAN) - jest połączeniem stacji roboczych i serwerów w ramach tej samej strefy
::. terytorialna (CN) - obejmuje kilka budynków znajdujących się na terenie przedsiębiorstwa, itp.
::. miejska (MAN) - obejmuje miasto
::. globalna (WAN) - przekracza granice miast, krajów i kontynentów.

Protokół sieciowy - jest zbiorem reguł, zgodnie z którymi komputery wymieniają między sobą informacje. Jednym z nich jest protokół TCP/IP, który składa się z dwóch protokołów: TCP i IP. Protokół TCP chroni przesyłane dane przed zagubieniem, ustawia przychodzące pakiety danych w odpowiedniej kolejności po ich dotarciu do celu. Protokół IP to protokół międzysieciowy odpowiadający za dotarcie danych pod wskazany adres.

WWW (World Wide Web) - zawiera wirtualnie nieograniczoną liczbą dokumentów, które mogą być prezentowane jako obiekty tekstowe i multimedialne. Dokumenty WWW połączone są z innymi technologią znaną jako Hypertext. Pozwala to na przeskok między dokumentami poprzez kliknięcie myszką wybranego tekstu lub grafiki, które zostało wybrane jako połączenie między tymi dokumentami.
Aby korzystać z WWW potrzebny jest program, który jest graficznym interfejsem podłączenia i przeglądania plików zawartych w Internecie. Programy te noszą nazwę przeglądarek. Jedną z nich jest Internet Explorer firmy Microsoft.

Adres internetowy - każdy komputer podłączony do sieci ma przydzielony unikatowy w skali całej sieci Internet identyfikator, zwany adresem IP. Składa się on z numeru sieci oraz numeru komputera. Adres jest zapisywany w postaci 4 liczb, które są oddzielone od siebie kropkami, np.: 140.78.90.12
Niemal każdy adres IP ma swoją ″słowną″ wersję – adres domenowy, który łatwo zapamiętać. Adres domenowy składa się z kilku symboli oddzielonych od siebie kropkami, np.: www.onet.pl czy www.wp.pl

FTP (File Transfer Protocol) - protokół ten jest używany do transferu dokumentów lub plików z jednego komputera sieci do drugiego. Termin FTP używany jest również do tego, aby opisać technologie transferu plików i typ serwera, który te pliki wysyła.

SMTP - serwer poczty wychodzącej. Rozdziela lub transportuje pocztę z jednego serwera do drugiego.

POP - serwer poczty przychodzącej. Rozdziela pocztę pomiędzy serwerem a klientem.

Adres pocztowy (e-mail) - składa się z dwóch części. Pierwsza część adresu jest identyfikatorem adresata, a druga wskazuje serwer pocztowy, na którym znajduje się przydzielona adresatowi skrzynka pocztowa. Te dwie części oddzielone są znakiem @ (małpka, at), np.: gimsusz@szkola.wp.pl

Baza danych - jest zbiorem informacji charakterystycznych dla pewnej klasy obiektów lub zdarzeń. Bazą danych jest np.: katalog biblioteczny, kartoteka magazynowa, dziennik lekcyjny lub notatnik zawierający numery telefonów i adresy znajomych. Jednak potocznie rozumie się pod tym pojęciem zbiory informacji przechowywane w pamięciach masowych (dyskach twardych) komputerów.

Relacyjny model bazy danych (RMBD) - dane przechowywane są w tabelach. Każda tabela składa się z wierszy zwanych rekordami lub krotkami oraz z kolumn zwanych polami. W każdym rekordzie znajduje się ta sama liczba pól. Każde pole jest przeznaczone do opisu jednej charakterystycznej cechy. Fizyczna kolejność pól i rekordów w tabeli jest całkowicie bez znaczenia. Każdy rekord jest wyróżniany przez jedno pole zawierające unikatową wartość. Te dwie cechy RMBD umożliwiają egzystencję danych niezależnie od sposobu, w jaki przechowuje je komputer. Użytkownik nie musi znać fizycznego położenia rekordu, który chce odczytać.

System zarządzania relacyjną bazą danych (SZRBD) - jest programem wykorzystywanym do tworzenia i modyfikowania relacyjnych baz danych. Służy też do generowania aplikacji, z której będzie korzystał użytkownik gotowej bazy. Programy te działają na różnych platformach sprzętowych i pod różnymi systemami operacyjnymi. Przykładami SZRBD są: dBase, FoxPro, Paradox czy Access.

Tabela - podstawowa struktura relacyjnej bazy danych

Pole - najmniejsza struktura RBD

Rekord - zestaw pól danej tabeli

Perspektywa - jest wirtualną tabelą, składającą się z pól jednej lub większej liczby rzeczywistych tabel. Perspektywa nie przechowuje żadnych danych, a jedynie pobiera je z tabel, na których jest oparta. Perspektywy są często implementowane jako zapytania (kwerendy) w SZRBD

Klucz - pole pełniące specjalne funkcje np.: jednoznaczna identyfikacja danego rekordu

Relacja - powiązanie pomiędzy dwiema tabelami
::. jeden do jednego
::. jeden do wielu
::. wiele do wielu

Formularz - struktura służąca do przedstawiania na ekranie zawartości rekordów

Raport - struktura służąca do wyświetlania i drukowania wyciągów z bazy danych.

Algorytm - jest przepisem opisującym krok po kroku rozwiązanie problemu lub osiągnięcie jakiegoś celu. Algorytm wyrażony w języku zrozumiałym dla komputera nazywa się programem. Różnica pomiędzy algorytmem ogólnym a programem komputerowym polega głównie na tym, że program musi być określony ściśle według reguł językowych, aż do najdrobniejszych szczegółów. W języku literackim pojawienie się błędu ortograficznego w zasadzie nie zmieni sensu zdania. W przypadku komputera będą to błędy uniemożliwiające dalsze obliczenia. Z tego powodu warto wcześniej opracować algorytm, w którym całą uwagę skoncentrujemy na podaniu przepisu rozwiązania postawionego zadania, bez potrzeby odwoływania się do konkretnego języka programowania. Algorytm możemy natomiast wyrazić językiem mówionym, w postaci listy kroków, za pomocą schematu blokowego lub w każdy inny uzasadniony sposób, np.: za pomocą rysunków.

Program - jest to algorytm zapisany w języku zrozumiałym dla komputera.